WIRTUALNE MUZEUM
OBOZU PRZY ULICY PRZEMYSŁOWEJ W ŁODZI

Opis życia małej więźniarki niemieckiego obozu przy przemysowej w łodzi

od pierwszego spotkania ciągle mówiła o wielkim głodzie...

 

mam nadzieję, że choć w części udało mi się Jej pomóc 

zaspokoić wielki głód mówienia

w listopadzie 2019 roku ukazały się pierwsze od czasów II wojny światowej wydane drukiem wspomnienia byłej więźniarki obozu przy ulicy Przemysłowej w Łodzi - Genowefy Kowalczuk - w obozie nastoletniej Gieni, zwanej "rudym lisem", "rudą Genią"

(próby znalezienia odpowiedniego sposobu prezentacji zdjęć, które miały trafić do książki, by ilustrowały  historię dziecięcego obozu - trudną do przeżycia, trudną do opowiedzenia, trudną do przyjęcia)

mała więżniarka na ścianie budynku Szkoły Podstawowej nr 81 w Łodzi im. Bohaterskich Dzieci Łodzi)

(październik 2018 r. - mural z wizerunkiem Gieni, w ramach akcji "Murale Pamięci - Dzieci Bałut" zostaje umieszczony na ścianie budynku Szkoły Podstawowej nr 81 w Łodzi im. Bohaterskich Dzieci Łodzi)

 

„Eee… tam”: W sądzie powiedzieli, że ukradłam i kłamię, bo „takiego obozu nie było”, a pod

nazwisko się podszywam. I zamknęli. „Eee… tam, takiego obozu nie było” - usłyszała, i za to, że

go „wymyśliła”, przesiedziała kilka miesięcy w więzieniu. Potem wielokrotnie próbowała o

nim mówić, zabiegać o pamięć o nim. Bezskutecznie. Wielu sugerowało Gieni, a potem

Genowefie, że jej obóz nie był tak „dobry”, jak inne obozy.

 

 

„Eee… tam, takiego obozu nie było – wspomnienia Genowefy Kowalczuk, byłej

więźniarki obozu przy ulicy Przemysłowej w Łodzi”

W obozie nastoletnia Gienia miała numer 28, była w nim od początku jego istnienia aż do

wyzwolenia.

Jej obozowe wspomnienia to główny wątek książki, w której znalazły się także opowieści z

dzieciństwa bohaterki i z jej dorosłego życia.

To, co w Pani Genowefie najbardziej fascynujące, to pogoda i hart ducha. Trudne przeżycia nie

uczyniły z niej zgorzkniałej osoby, obnoszącej się ze swym cierpieniem i narzekającej na świat.

Pani Genowefa ma energię życiową nastolatki. O swoim życiu potrafi opowiadać z pasją. Kreśli

gotowe sceny, które widzi i pozwala zobaczyć. Opowiada z dużym poczuciem humoru i wyczuciem rytmu. Wnikliwie analizuje swoje przeżycia, w niekonwencjonalny sposób łączy fakty. Zaskakuje dziecięcą wyobraźnią i filozofią mędrca. Biografia Pani Genowefy jest pełna wątków komediowych i kryminalnych, pełno w niej zbiegów okoliczności i punktów zwrotnych, a najwięcej barw pośrednich, ponieważ ta niewykształcona kobieta posiada mądrość życiową, która nauczyła ją rozumieć, a nie oceniać. Prostota wypowiedzi Pani Genowefy pozwala na zobaczenie obozu oczyma dziecka i jednocześnie oddaje głos nie wysłuchanym do tej pory „dzieciom z Przemysłowej”.

Do książki trafiły też wyjątki z wywiadów z osobami, które Babcię Gienię znały, lubiły, kochały i

szanowały. Wizerunek dorosłej Genowefy, której udało się założyć rodzinę i przeżyć życie tak, że

dobrze wspomina ją wiele osób, podobnie jak mural z nastoletnią Gienią z czasów obozowych,

który w październiku 2018 roku umieszczono na budynku Szkoły Podstawowej nr 81 im.

Bohaterskich Dzieci Łodzi, to symbole zwycięstwa dobra nad złem, miłości nad okrucieństwem,

siły życia nad zniszczonym dzieciństwem.

ilustracje do książki przygotowały dzieci ze Szkoły Podstawowej nr 81 w Łodzi im. Bohaterskich Dzieci Łodzi

 

 

Pełne dystansu „Eee... tam” wyraża mądrość bohaterki, ale i lekceważącą postawę tych, którzy nie

wierzyli w istnienie obozu, zaprzeczali jego istnieniu i na różne sposoby o nim zapomnieli. Którym

nie na rękę było ujawnienie prawdy o nim. Którzy marginalizowali jego znaczenie i umniejszali

rangę dziecięcego cierpienia.

„Eee… tam, takiego obozu nie było” jest pierwszą dużą współczesną publikacją na temat dawnego

niemieckiego nazistowskiego obozu dla polskich dzieci i młodzieży przy ulicy Przemysłowej w

Łodzi. Pierwszymi opublikowanymi po wojnie wspomnieniami byłej więźniarki obozu. Przybliży

czytelnikom bardzo ważny, a pomijany do tej pory fragment polskiej historii dotyczący

martyrologii polskich dzieci z czasów II wojny światowej.

Podstawę publikacji stanowią wywiady z Genowefą Kowalczuk, przeprowadzone przez Urszulę

Sochacką w latach 2009 – 2011. „Eee… tam” to relacja z perspektywy dziecka i zwykłego

człowieka – niewykształconej, ale bardzo mądrej, refleksyjnej i wrażliwej kobiety, która swoim

„Eee… tam” (w słowie, geście, sposobie bycia, wyborach, tempie…) pokazuje, o co naprawdę w

życiu warto walczyć i dbać. Charakter narracji, pełnej faktów, ale relacjonowanych z osobistej

perspektywy, pozwala mieć nadzieję, że publikacja zostanie dobrze przyjęła zarówno przez

specjalistów, jak i tzw. zwykłego czytelnika.

 

Wydanie książki współfinansowane przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych oraz Urząd Miasta Łodzi. Książka napisana w ramach stypendium

Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Mieszkańcy Łodzi jako pierwsi mieli okazję poznać przed-po-wojenne losy Gieni i Genowefy.

Zapoznać się z najnowszymi ustaleniami badaczy dotyczącymi historii obozu czy z nowymi

pomysłami na akcje upamiętniające, realizowanymi przez uczniów SP 81 w Łodzi. Tematyka

poszczególnych spotkań była zróżnicowana. Zostały zorganizowane w różnych lokalizacjach Łodzi,

z myślą o różnych odbiorcach. Urszula Sochacka – autorka książki do rozmów o ważnych

kwestiach związanych z historią obozu zaprosiła łódzkich historyków, badaczy, nauczycieli,

uczniów, animatorów pamięci, osoby zajmujące się upowszechnianiem wiedzy na temat obozu oraz

upamiętnianiem jego ofiar. Punktem wyjścia do rozmów były cytaty z promowanej książki. Wśród

uczestników spotkań zostały rozlosowane egzemplarze książki. Publikacja trafiła także do instytucji

w Łodzi i na terenie całej Polski.

 Bogusława Pałczyńska

Utraciłam ojca, który nigdy się nie odnalazł i nigdy nie dowiedziałyśmy się z mamą, kto go zabił.

dr Katarzyna Waniek

 Jest tu wystarczająco dużo zaufania, swojskości i porozumienia, by ta historii mogła zostać opowiedziana...

Tomasz Stachów

 Pani Genowefa stopniowo odsłania najboleśniejsze karty swojej historii...

gra edukacyjna na terenie dawnego obozu - uczniowie SP 81 w roli edukatorów, studenci Wydziału Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego poznają historię miejsca

promocja książki w Bibliotece Słówka - gościem Urszuli Sochackiej jest Katarzyna Tośta - pomysłodawczyni i inicjatorka akcji "Murale Pamięci - Dzieci Bałut"

moment losowania książek podczas spotkania promocyjnego w Domu Dziennego Pobytu przy ul. Fabrycznej 19  w którym uczestniczyła też młodzież z zaprzyjaźnionej szkoły

 

zaproszenie do wzięcia udziału w debacie przyjęła liczna grupa uczniów SP 81...

autorka książki zaprosiła do współprowadzenia spotkania Bartłomieja Rosiaka - absolwenta SP 81 i autora filmu o obozie

kolejny szczęśliwiec staje się właścicielem książki - losowanie prowadzi Bożena Będzińska-Wosik - dyrektor SP 81 w Łodzi

O strachu, winie i przyjaźni...

Warunki obozowe powodowały zerwanie wszystkich zdrowych więzi/relacji, dzięki którym dziecko może czuć się bezpieczne, kochane, rozwijać się i żyć szczęśliwie. „Dzieci z Przemysłowej” zostały okradzione z dzieciństwa, bezpieczeństwa, miłości i przyjaźni. Samotne, głodne, chore, przepracowane i przerażone, nie ufały dorosłym ani sobie nawzajem. Były zmuszone walczyć między sobą o jedzenie, a czasami o znośniejsze traktowanie przez dorosłych. Były na siebie napuszczane. Były skazane na sadystyczne, wyrachowane i deprawujące zachowania dorosłych funkcyjnych. Pozbawione troskliwej opieki rodziców i domowego ciepła, często po obozie wracały donikąd, skazane na ponowny obóz – na bezdomność, biedę, życiową przegraną.      A dodatkowo - jak bohaterka książki „Eee… tam, takiego obozu nie było – wspomnienia Genowefy Kowalczuk, byłej więźniarki obozu przy ulicy Przemysłowej w Łodzi” - czuły się za to wszystko winne.

Zadaniem debaty będzie rozsądzenie, na ile w przypadku „dzieci z Przemysłowej” można mówić o jakiejkolwiek winie - zaproszenie do wzięcia udziału w debacie przyjęła liczna grupa uczniów SP 81... obserwujący ją dorośli oniemieli... mogłaby być przykładem dla... dorosłych, jak merytorycznie, wrażliwie i mądrze dyskutować... o rzeczach, o których naprawdę warto mówić.

Co mają ze sobą wspólnego: wychudzone dziecko z Pomnika Pękniętego Serca,

dziewczynka z muralu na ścianie Szkoły Podstawowej nr 81 w Łodzi i starsza Pani?

- niedawno powyższe pytanie zawisło na stronie internetowej Szkoły Podstawowej nr 81 w Łodzi. I

dalej:

Razem ze swoim dziadkiem wywołała II wojnę światową. Mało brakowało, a zostałaby

zaczarowana. Z sukcesem tresowała spacerujące po parku pawie. Miała sztamę ze Świętym

Mikołajem. Do perfekcji opanowała wyrzucanie pomidorów przez lufcik i szybkie jedzenie. W

krótkim czasie awansowała z „łowiczanki” na „generała”. Kilka razy szła na nogach do Francji.

Ratowała też koleżankę przed tasiemcem… - to tylko niektóre z przygód nastoletniej Gieni,

opowiedzianych przez ponad 80-letnią Genowefę w książce „Eee… tam, takiego obozu nie było – wspomnienia Genowefy Kowalczuk, byłej więźniarki obozu przy ulicy Przemysłowej w Łodzi”.

Styl opisu nawiązuje do tego właściwego autorce wspomnień, która w każdej, choćby

najdramatyczniejszej sytuacji stara się szukać dróg wyjścia. Zaczarowuje przestrzeń, widzi

nieistniejące, uśmiechem doprawia płacz. Już jako dorosła miała świetny kontakt z najmłodszymi i

właśnie dzieci są w tej historii kluczowe. W historii obozu przy Przemysłowej i w historii

upamiętniania jej po latach.

 

Z „Eee… tam”:

- W obozie byliście sami, bez rodziców...

- To nawet lepiej, bo jakby jedno miało, a drugi nie, to dopiero...

- Jeden z byłych więźniów cieszył się, że był twardy jeszcze               przed obozem,

   że był w sierocińcach, że nie czuł się kochany...

- Taki od mamy nie miał u nas szans...

w ramach promocji książki, na temat pedagogiki pamięci na Uniwersytecie Łódzkim dyskutowało ścisłe grono

gościem Urszuli Sochackiej była Bożena Będzińska-Wosik - dyrektor Szkoły Podstawowej nr 81 w  Łodzi,która dzieliła się swoimi doświadczeniami z prowadzenia szkoły w nurcie edukacji przyszłości, która w przypadku SP 81 ma swoje korzenie w przeszłości miejsca (szkoła znajduje się na granicy dawnego terenu obozu i od lat 60. XX w. jest strażniczką pamięci o obozie)

gościem i współorganizatorką spotkanie była Agata Czajkowska - wykładowca Uniwersytetu Łódzkiego, autorka artykułu na temat obozu, która jako pierwsza z UŁ podjęła współpracę z SP 81 w ramach projektów edukacyjnych dot. obozu, inicjowanych przez Urszulę Sochacką/krakowskie Stowarzyszenie U siebie-At home (w ramach warsztatów studenci UŁ byli oprowadzani po terenie dawnego obozu przez uczniów SP 81, z pomocą stworzonej przez siebie gry edukacyjnej)

2.12.2020 - od 2009 staram się poznać i zrozumieć historię obozu "z Przemysłowej" i dopiero wczoraj, gdy po raz kolejny w archiwum IPN wertowałam opasłe tomy procesowe tzw. Polowej, dotarło do mnie, choć wcześniej przecież wiedziałam, że jedną z dziewczynek zatłukli w obozie, bo była

głodna

wykradała innym jedzenie i za to ją zbito, bito, zabito

a drugą

za to,

że się zmoczyła.

Z "Eee... tam":

- Każdy patrzał, żeby gdzieś coś wykombinować, żeby wytargać, żeby coś zjeść. Samemu za tym jedzeniem. Głód to czyni... Zrobili z nas takie złe zwierzęta. Ja nie kradłam

innym, ale inaczej se radziłam.

- W obozie kradzież była karana...

- No chyba właśnie zakazywali, żeby potem karać. Mieli z tego radość... i przyż wiedzieli, że dzieci kradną między sobą. Więc chodziło o to, żeby jeden drugiemu to robił. To jest właśnie to.

(Źródło - Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Łodzi)

łódzki Oddział IPN przyjął zaproszenie Urszuli Sochackiej       i zorganizował spotkanie dot. warstwy historycznej "Eee...  tam" - gospodarzem spotkania był Artur Ossowski, Naczelnik Biura Edukacji  Narodowej IPN w Łodzi - gościem autorki książki był także Wojciech Źródlak, emerytowany kustosz Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi gorąca atmosfera, liczne głosy z sali, uwagi dot. aktualnego stanu badań i wiedzy oraz upamiętnienia... spotkanie trwało kilka godzin i mogło trwać znacznie dłużej, a niektórzy z WBP przenieśli się do kina Charlie - na pokaz filmu "Nie wolno się brzydko bawić" o obozie i cd. dyskusji.

 

                 

                  Artur Ossowski                               Atutem książki jest jej forma...                                                  

 

 

 Agata Czajkowska

       Książka wypełnia ,,biała plamę''...

Powrót

(Źródło - wszystkie zdjęcia i plakaty - Archiwum Stowarzyszenia U siebie-At home i U. Sochackiej, autor zdjęć - Wacław Pyzioł)